สุโขทัยและล้านนา: รุ่งอรุณของอาณาจักรไท

ตอนที่ 1กำเนิดสุโขทัย

ราว พ.ศ. 1781 พ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมือง สองผู้นำไท ร่วมกันขับไล่ขอมสบาดโขลญลำพงออกจากเมืองสุโขทัย พ่อขุนบางกลางหาวขึ้นครองเมืองในพระนามพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ตั้งราชวงศ์พระร่วง

เมืองสุโขทัยตั้งอยู่บนที่ราบริมแม่น้ำยม ระบบชลประทานโบราณอย่างสรีดภงส์หรือทำนบพระร่วงช่วยกักน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง

ตอนที่ 2พ่อขุนรามคำแหงและลายสือไทย

พ่อขุนรามคำแหงเป็นโอรสองค์ที่สามของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ครั้งยังหนุ่มทรงชนช้างชนะขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด เมื่อขึ้นครองราชย์ทรงขยายอาณาเขตไปไกล ทั้งทางใต้ถึงนครศรีธรรมราชและทางตะวันออกถึงฝั่งแม่น้ำโขง

ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว

ศิลาจารึกหลักที่ 1 ระบุว่าในปี 1826 พ่อขุนรามคำแหงทรงคิดลายสือไทยขึ้น จารึกยังเล่าถึงเมืองที่อุดมสมบูรณ์ การค้าที่ไม่เก็บภาษีผ่านด่าน และกระดิ่งที่แขวนไว้หน้าประตูให้ราษฎรมาสั่นร้องทุกข์ได้ แบบการปกครองนี้มักเรียกว่าพ่อปกครองลูก

ตอนที่ 3พุทธศาสนาลังกาวงศ์และเครื่องสังคโลก

สุโขทัยนิมนต์พระสงฆ์ลังกาวงศ์จากนครศรีธรรมราชมาเผยแผ่ศาสนา พุทธเถรวาทแบบลังกากลายเป็นศาสนาหลักของคนไทนับแต่นั้น ศิลปะพระพุทธรูปปางลีลาของสุโขทัยถือเป็นงานที่งดงามที่สุดชิ้นหนึ่งของศิลปะไทย

ที่ศรีสัชนาลัย มีเตาเผาเครื่องถ้วยชามที่เรียกว่าสังคโลกนับร้อยเตา เครื่องสังคโลกส่งออกทางเรือไปถึงฟิลิปปินส์และอินโดนีเซีย พบในซากเรือจมหลายลำในอ่าวไทย

พระมหาธรรมราชาที่ 1 หรือพญาลิไทย ทรงพระราชนิพนธ์ไตรภูมิพระร่วง วรรณกรรมที่อธิบายจักรวาลตามคติพุทธศาสนา ซึ่งมีอิทธิพลต่อจิตรกรรมฝาผนังวัดไทยมาหลายร้อยปี

ตอนที่ 4ล้านนาและเมืองเชียงใหม่

พญามังรายเป็นเจ้าเมืองเงินยางที่เชียงแสน ทรงตีเมืองหริภุญชัยได้ในปี 1824 และสร้างเมืองเชียงใหม่ในปี 1839 โดยปรึกษาพ่อขุนรามคำแหงและพ่อขุนงำเมืองแห่งพะเยา เชียงใหม่เป็นศูนย์กลางอาณาจักรล้านนานับแต่นั้น

รัชสมัยพระเจ้าติโลกราชเป็นยุคทองของล้านนา ในปี 2020 มีการทำสังคายนาพระไตรปิฎกที่วัดเจ็ดยอด เชียงใหม่ ล้านนายังมีอักษรธรรมล้านนาและกฎหมายมังรายศาสตร์เป็นของตนเอง

หลังพระเจ้าติโลกราช ล้านนาอ่อนแอลงจากการแย่งชิงราชสมบัติ ในปี 2101 พระเจ้าบุเรงนองแห่งพม่ายึดเชียงใหม่ได้ ล้านนาอยู่ใต้อำนาจพม่าราว 200 ปี

ตอนที่ 5จุดจบของสุโขทัย

หลังรัชกาลพ่อขุนรามคำแหง หัวเมืองต่างๆ แยกตัว ขณะที่กรุงศรีอยุธยาทางใต้เข้มแข็งขึ้นเรื่อยๆ สุโขทัยต้องยอมเป็นเมืองขึ้นของอยุธยาในปี 1921

ในปี 1981 พระมหาธรรมราชาที่ 4 สวรรคต สุโขทัยถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอยุธยา และราชวงศ์พระร่วงก็กลายเป็นเครือญาติของราชวงศ์อยุธยา

ลำดับเหตุการณ์ไทม์ไลน์ สุโขทัย–ล้านนา

ผู้คนบุคคลสำคัญ

เกร็ดความรู้รู้หรือไม่ และคำถามที่พบบ่อย

อ่านเพิ่มเติม