ประชาธิปไตยยุคแรกและสงครามโลกครั้งที่ 2

ตอนที่ 124 มิถุนายน 2475

เช้ามืดวันที่ 24 มิถุนายน 2475 คณะราษฎร ซึ่งเป็นกลุ่มทหารและพลเรือนราวร้อยคน นำโดยพระยาพหลพลพยุหเสนาและนายปรีดี พนมยงค์ ควบคุมตัวพระบรมวงศานุวงศ์และยึดจุดสำคัญในพระนคร แล้วอ่านประกาศคณะราษฎรที่ลานพระบรมรูปทรงม้า

คณะราษฎรประกาศหลัก 6 ประการ คือ เอกราช ความปลอดภัย เศรษฐกิจ เสมอภาค เสรีภาพ และการศึกษา รัชกาลที่ 7 ทรงยอมรับ และพระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวในวันที่ 27 มิถุนายน ตามด้วยฉบับถาวรในวันที่ 10 ธันวาคม 2475 ซึ่งกลายเป็นวันรัฐธรรมนูญ

ตอนที่ 2ความขัดแย้งหลังการปฏิวัติ

นายกรัฐมนตรีคนแรก พระยามโนปกรณ์นิติธาดา ขัดแย้งกับปรีดีเรื่องเค้าโครงการเศรษฐกิจ ปี 2476 พระยามโนฯ ปิดสภาและส่งปรีดีไปต่างประเทศ พระยาพหลฯ จึงยึดอำนาจคืนในเดือนมิถุนายน

เดือนตุลาคม 2476 พระองค์เจ้าบวรเดชนำทหารหัวเมืองยกมาหวังล้มรัฐบาล หลวงพิบูลสงครามนำทหารปราบได้ เหตุการณ์นี้เรียกว่ากบฏบวรเดช ปีเดียวกันนั้นไทยมีการเลือกตั้งผู้แทนราษฎรครั้งแรก

รัชกาลที่ 7 ทรงไม่พอพระทัยหลายเรื่องในการปกครองใหม่ และสละราชสมบัติขณะประทับที่อังกฤษในปี 2477 สภาอัญเชิญพระองค์เจ้าอานันทมหิดลซึ่งยังทรงพระเยาว์ขึ้นครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 8

ตอนที่ 3ยุคจอมพล ป. และรัฐนิยม

หลวงพิบูลสงครามขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีในปี 2481 ต่อมาได้ยศจอมพล ท่านออกประกาศรัฐนิยมหลายฉบับ เปลี่ยนชื่อประเทศจากสยามเป็นไทยในปี 2482 ให้ใช้เพลงชาติฉบับปัจจุบัน ส่งเสริมการแต่งกายแบบสากล และเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่เป็น 1 มกราคม ตั้งแต่ปี 2484

ปลายปี 2483 ไทยรบกับฝรั่งเศสในอินโดจีน เพื่อทวงดินแดนที่เสียไป มีการรบทางเรือที่เกาะช้างในเดือนมกราคม 2484 ญี่ปุ่นเข้ามาไกล่เกลี่ย ไทยได้ดินแดนบางส่วนคืน และสร้างอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิขึ้นเป็นที่ระลึก

ตอนที่ 4สงครามมหาเอเชียบูรพาและเสรีไทย

วันที่ 8 ธันวาคม 2484 ญี่ปุ่นยกพลขึ้นบกหลายจุดตั้งแต่สงขลาถึงสมุทรปราการ ทหาร ตำรวจ และยุวชนทหารต่อต้านอยู่ไม่กี่ชั่วโมงก่อนรัฐบาลจะยอมให้ญี่ปุ่นผ่าน เดือนมกราคม 2485 ไทยประกาศสงครามกับอังกฤษและสหรัฐฯ

เสรีไทยเปลี่ยนสถานะของไทยจากพันธมิตรญี่ปุ่นให้กลายเป็นประเทศที่ไม่แพ้สงคราม

ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช เอกอัครราชทูตที่วอชิงตัน ไม่ยอมยื่นคำประกาศสงคราม และตั้งขบวนการเสรีไทยในสหรัฐฯ ในประเทศ ปรีดีซึ่งเป็นผู้สำเร็จราชการ เป็นผู้นำเสรีไทยใต้ดิน ส่งข่าวกรองให้ฝ่ายสัมพันธมิตร ญี่ปุ่นใช้เชลยศึกและแรงงานเอเชียสร้างทางรถไฟสายมรณะไปพม่า มีผู้เสียชีวิตนับหมื่นคน

เมื่อญี่ปุ่นยอมแพ้ ปรีดีออกประกาศสันติภาพในวันที่ 16 สิงหาคม 2488 ว่าการประกาศสงครามเป็นโมฆะ งานของเสรีไทยช่วยให้ไทยไม่ถูกนับเป็นประเทศแพ้สงคราม

ตอนที่ 5กรณีสวรรคตและการกลับมาของทหาร

วันที่ 9 มิถุนายน 2489 รัชกาลที่ 8 สวรรคตด้วยพระแสงปืนในพระบรมมหาราชวัง พระอนุชาขึ้นครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 9 ฝ่ายตรงข้ามโจมตีปรีดีอย่างหนัก จนต้องลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

วันที่ 8 พฤศจิกายน 2490 คณะทหารนำโดย พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ ยึดอำนาจ ต่อมาจอมพล ป. กลับมาเป็นนายกฯ อีกครั้งในปี 2491 ปรีดีต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ และไม่ได้กลับไทยอีกเลย

ช่วงนี้มีความพยายามยึดอำนาจหลายครั้ง เช่น กบฏวังหลวง 2492 และกบฏแมนฮัตตัน 2494 ไทยส่งทหารไปรบในสงครามเกาหลีในปี 2493 และเข้าเป็นพันธมิตรสหรัฐฯ การเลือกตั้งเดือนกุมภาพันธ์ 2500 ถูกกล่าวหาว่าสกปรกที่สุด นำไปสู่การรัฐประหารของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในเดือนกันยายนปีเดียวกัน

ลำดับเหตุการณ์ไทม์ไลน์ 2475–2500

ผู้คนบุคคลสำคัญ

เกร็ดความรู้รู้หรือไม่ และคำถามที่พบบ่อย

อ่านเพิ่มเติม